Kościół św. Anny Gołkowice

W niewielkiej miejscowości Gołkowice, tuż obok Godowa na ziemi wodzisławskiej, stoi drewniany kościół pod wezwaniem św. Anny – jedna z ciekawszych świątyń na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. To miejsce łączy w sobie niemal 150 lat historii z elementami znacznie starszymi, a jego niezwykła wieża ma rodowód sięgający gotyku. Kościół działa jako świątynia filialna i choć nie jest rozpoznawalny jak bardziej znane drewniane kościoły regionu, warto się tu zatrzymać podczas podróży po południowym Śląsku.

Historia kościoła i jego nietypowa budowa

Obecna świątynia powstała w 1878 roku, ale jej historia zaczyna się znacznie wcześniej. Gołkowice, wzmiankowane już w XIII wieku, przez stulecia były własnością różnych rodów szlacheckich. W czasach książąt opolskich funkcjonowała tu kaplica zamkowa pod wezwaniem św. Michała Archanioła, służąca dworowi rezydującemu w miejscowości.

W XVII wieku pojawiła się nowa kaplica – tym razem już pod wezwaniem św. Anny. Wyremontowana w 1746 roku przez Jana Rudolfa Celestę de Celestin, właściciela Gołkowic, przetrwała prawie 200 lat. Problem w tym, że tereny te zdominowane były przez ewangelików, więc katolicka świątynia rzadko mogła liczyć na hojność właścicieli majątku. Remonty przeprowadzano sporadycznie, tylko gdy akurat władzę sprawowali katolicy.

W latach 70. XIX wieku stara kaplica była już w opłakanym stanie. Gdy proboszcz godowski Antoni Abendrodt wraz z miejscowym siodłakiem Józefem Grzonką zabrali się do remontu, okazało się że drewniane obelkowanie jest tak spróchniałe, że konstrukcja po prostu się rozpadła. Nie pozostało nic innego jak budować od nowa.

W 1873 roku pozyskano gotycką wieżę z rozbieranego właśnie kościoła w Pruchnej – również pod wezwaniem św. Anny. To ona nadaje gołkowickiej świątyni unikalny charakter, łącząc gotyckie dziedzictwo z XIX-wieczną drewnianą konstrukcją.

Pieniądze na budowę zebrano z datków – łącznie 6 tysięcy marek, z czego 2 tysiące pochodziły z biskupiej kolekty, a 4 tysiące z dobrowolnych składek wiernych. W 1877 roku położono betonowe fundamenty i rozpoczęto wznoszenie ścian. Rok później kościół był gotowy, choć powstał bez formalnej zgody władz kościelnych – świadectwo determinacji lokalnej społeczności.

Architektura drewnianej świątyni

Kościół zbudowano w konstrukcji słupowej, posadowionej na solidnych betonowych fundamentach. Jest orientowany – prezbiterium skierowane na wschód, zgodnie z tradycją. Świątynia jednonawowa, z niższym od nawy prezbiterium na planie prostokąta. Dach nad nawą dwuspadowy, w pozostałych częściach wielospadowy.

Największą uwagę przyciąga wieża – kwadratowa, o charakterystycznych pochyłych ścianach. Dolne kondygnacje obite gontem, górna część z izbicą obitą deskami. Całość zwieńczona ośmiopolowym piramidalnym hełmem pokrytym blachą. To właśnie ta gotycka wieża z Pruchnej nadaje świątyni niepowtarzalny wygląd, wyróżniający ją spośród innych drewnianych kościołów regionu.

Na dachu prezbiterium znajduje się neogotycka wieżyczka z latarnią. Od strony południowej dobudowano tzw. soboty z małym polowym ołtarzem, od północnej zaś dwukondygnacyjną przybudówkę – na parterze zakrystia, na piętrze wewnętrzny balkon.

Wnętrze i zabytki

Przekraczając próg kościoła, warto zwrócić uwagę na ołtarz główny. Znajduje się w nim obraz przedstawiający św. Annę nauczającą Marię, której scenie przygląda się św. Joachim. Po bokach umieszczono figury św. Piotra i Pawła. Ołtarze boczne poświęcono Najświętszemu Sercu Pana Jezusa oraz Niepokalanemu Sercu Najświętszej Marii Panny.

Najcenniejszym zabytkiem w świątyni jest późnogotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem pochodząca z początku XVI wieku. Umieszczona obok ołtarza głównego, reprezentuje sztukę sakralną sprzed ponad 500 lat – pamiątkę czasów, gdy w Gołkowicach stała jeszcze pierwsza kaplica.

Na koszu ambony zachowały się barokowe płaskorzeźby przedstawiające Ojców Kościoła: św. Ambrożego, Augustyna, Hieronima i Grzegorza. Pochodzą z XVIII wieku i prawdopodobnie stanowiły część dawnej ambony z 1711 roku.

We wnętrzu znajduje się też barokowy krucyfiks – kolejny element wyposażenia starszy niż sama świątynia, przeniesiony zapewne z poprzedniej kaplicy.

Sensacyjne odkrycie podczas remontu

W czerwcu 2018 roku, podczas kolejnego remontu kościoła, doszło do zaskakującego odkrycia, o którym rozpisywała się lokalna prasa. Niestety szczegóły tego znaleziska nie są powszechnie znane, ale samo wydarzenie pokazuje, że nawet XIX-wieczne świątynie mogą kryć niespodzianki dla badaczy i konserwatorów zabytków.

Kościół był remontowany kilkukrotnie – w 1953, 2006 i 2010 roku. Każda z tych prac konserwatorskich pozwalała zachować drewnianą konstrukcję w dobrym stanie, dzięki czemu dziś możemy podziwiać świątynię w jej pełnej krasie.

Dla kogo to miejsce?

Kościół św. Anny w Gołkowicach zainteresuje przede wszystkim miłośników drewnianej architektury sakralnej i historii lokalnej. To nie jest miejsce z rozbudowaną infrastrukturą turystyczną czy przewodnikami na każde zawołanie – raczej punkt na trasie dla tych, którzy przemierzają Szlak Architektury Drewnianej województwa śląskiego lub odkrywają mniej znane zakątki ziemi wodzisławskiej.

Świątynia sprawdzi się jako krótki przystanek podczas jednodniowej wycieczki po regionie. Można tu zajrzeć na 20-30 minut, by obejrzeć wnętrze i architekturę. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne miejsce, choć najmłodszym może brakować atrakcji – to raczej opcja dla starszych dzieci zainteresowanych historią.

Fotoentuzjaści docenią nietypową sylwetkę kościoła z gotycką wieżą oraz drewniane detale konstrukcji. Najlepsze światło do zdjęć zewnętrznych można złapać rano lub przed zachodem słońca.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać

Kościół znajduje się przy ulicy 1 Maja 133 w Gołkowicach (gmina Godów, powiat wodzisławski). Dojazd samochodem jest najprostszą opcją – w pobliżu świątyni można zaparkować. Z większych miast regionu, jak Wodzisław Śląski czy Racibórz, dojazd zajmuje około 15-20 minut.

Jako czynna świątynia filialna, kościół jest dostępny głównie podczas nabożeństw. Jeśli chcesz obejrzeć wnętrze, warto wcześniej skontaktować się z parafią Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Anny w Gołkowicach lub przyjechać w niedzielę przed mszą świętą. Poza godzinami nabożeństw świątynia może być zamknięta.

Wstęp do kościoła jest bezpłatny, choć można zostawić dobrowolną ofiarę na utrzymanie zabytku. Teren kościelny otoczony jest z trzech stron drewnianym płotem, na teren prowadzą dwie bramy – od strony południowej oraz od północno-zachodniej ze schodami na skarpie. Wokół świątyni znajduje się niewielki cmentarz.

Gołkowice to stara wieś położona nad rzeczkami Piotrówką i Szotkówką, więc po zwiedzeniu kościoła można wybrać się na krótki spacer okolicą. W regionie warto też odwiedzić inne obiekty Szlaku Architektury Drewnianej – najbliższe znajdują się w Godowie i okolicznych miejscowościach.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna i lato, gdy można w pełni docenić drewnianą konstrukcję i otoczenie świątyni. Zimą także warto zajrzeć, zwłaszcza jeśli pada śnieg – wtedy kościół prezentuje się szczególnie malowniczo.