Rezerwat Żubrów Pszczyna

Żubry w Pszczynie to nie tylko ciekawostka przyrodnicza, ale część lokalnej historii sięgającej 1865 roku. Dziś można je zobaczyć w dwóch miejscach – w Pokazowej Zagrodzie w Parku Pszczyńskim, tuż obok centrum miasta, oraz w większym rezerwacie „Żubrowisko” w pobliskich Jankowicach. To jedno z nielicznych miejsc w Polsce, gdzie pszczyńska linia żubrów jest hodowana i chroniona, a zwiedzający mogą obserwować te potężne zwierzęta z bliska.

Historia pszczyńskich żubrów – od carskiego prezentu do ratowania gatunku

Wszystko zaczęło się od transakcji, która dziś brzmi dość egzotycznie. W 1865 roku książę pszczyński Jan Henryk XI Hochberg wymienił z carem Aleksandrem II 25 jeleni na 4 żubry sprowadzone z Puszczy Białowieskiej. Zwierzęta początkowo trafiły do Lasów Murckowskich, gdzie na ponad 11 tysiącach hektarów mogły swobodnie penetrować tereny między Jankowicami a Cielmicami. Rok później przeniesiono je do Puszczy Pszczyńskiej.

Hodowla przez dekady funkcjonowała jako półwolna – żubry żyły na wolności, zimą były dokarmiane, ale rozmnażanie nie było kontrolowane. Nikt wtedy nie przypuszczał, jak ważną rolę odegrają te zwierzęta dla całego gatunku.

Przełomowy moment nastąpił po I wojnie światowej. Gdy w 1919 roku żubry żyjące na wolności wyginęły, para pszczyńskich żubrów stała się kluczowa dla restytucji gatunku. Dzięki nim udało się uratować żubra europejskiego przed całkowitym wymarciem. To jeden z tych momentów w historii, kiedy lokalna hodowla miała globalne znaczenie.

Wszystkie żyjące dziś żubry pochodzą od zaledwie 12 osobników, z których odtworzono obecną populację. Pszczyńskie zwierzęta odegrały w tym procesie kluczową rolę.

Pierwsze zagrody hodowlane powstały w 1948 roku, kiedy wprowadzono system zamknięty z określonym planem genetyczno-hodowlanym. Sam rezerwat „Żubrowisko” utworzono jednak znacznie później – dopiero w 1996 roku. Dziś to największy rezerwat w województwie śląskim, zajmujący powierzchnię ponad 744 hektarów.

Co można zobaczyć w Pokazowej Zagrodzie w Parku Pszczyńskim

Pokazowa Zagroda znajduje się zaledwie kilkaset metrów od historycznego centrum Pszczyny, w części Parku Pszczyńskiego zwanej Zwierzyńcem. To idealne miejsce na krótki spacer, jeśli zwiedzasz pszczyński zamek i okolicę.

Główną atrakcją są oczywiście żubry – kilka osobników z większego stada rezydującego w rezerwacie. Zwierzęta można obserwować z mostu widokowego, który zapewnia świetny punkt widokowy i jest dostosowany dla osób niepełnosprawnych (dostęp windą). Z platformy widać żubry z góry, co daje zupełnie inną perspektywę niż typowe ogrodzenie w zoo. Można też zajrzeć pod zadaszenie, gdzie zwierzęta chętnie chronią się w upalne dni.

Poza żubrami w zagrodzie żyją inne gatunki: sarny, daniele, pawie i muflony. To bardziej różnorodna kolekcja niż sama nazwa sugeruje.

Na terenie zagrody działa obiekt muzealno-edukacyjny z ekspozycjami dotyczącymi polskiej fauny. Można tu obejrzeć film 3D o żubrach i wziąć udział w zajęciach przyrodniczych. Ścieżka edukacyjna z tablicami informacyjnymi przedstawia las jako ekosystem oraz lokalną florę i faunę.

Rezerwat Żubrowisko w Jankowicach – hodowla zachowawcza

Właściwa hodowla żubrów odbywa się w rezerwacie w Jankowicach, kilka kilometrów od centrum Pszczyny. To tutaj żyje około 40 osobników pszczyńskiej linii żubrów na obszarze 744 hektarów lasów.

Rezerwat jest ogrodzony stalową siatką i większość jego powierzchni nie jest dostępna dla zwiedzających – ze względów sanitarnych i by nie stresować zwierząt. Można jednak zwiedzać go oznakowanym szlakiem pieszym, który przebiega przy zagrodzie pokazowej.

W 2006 roku utworzono tu Ośrodek Hodowli Żubrów i Edukacji Leśnej (początkowo pod nazwą Ośrodek Edukacyjny „Pszczyńskie Żubry”), zarządzany przez Nadleśnictwo Kobiór. Ośrodek zajmuje powierzchnię 16 hektarów i oferuje infrastrukturę edukacyjną – ścieżkę z tablicami informacyjnymi, wiatę widokową oraz budynek dydaktyczny z salą konferencyjną i biblioteką.

Pszczyńskie stado ma poważne zasługi w odbudowie populacji żubrów w Polsce – ponad 200 osobników przewieziono stąd w inne rejony kraju, by tworzyć nowe i wzmacniać istniejące stada.

Dla kogo to miejsce

Pokazowa Zagroda w Pszczynie to świetny punkt programu dla rodzin z dziećmi. Dzieci mają okazję zobaczyć z bliska największego europejskiego ssaka lądowego, a wizyta nie wymaga forsownych marszów ani specjalnego przygotowania. Miejsce jest dostosowane dla wózków dziecięcych i osób z niepełnosprawnościami.

Rezerwat w Jankowicach bardziej spodoba się miłośnikom przyrody i spacerów po lesie. Trasa jest dłuższa, prowadzi przez las, więc warto mieć wygodne buty. To dobre miejsce na spokojny spacer z dala od miejskiego zgiełku.

Oba miejsca można połączyć z wizytą w Pałacu Pszczyńskim, który znajduje się w centrum miasta. To całkiem sensowny plan na jednodniową wycieczkę po regionie.

Ile czasu potrzeba i jak zaplanować wizytę

Na samą Pokazową Zagrodę wystarczy godzina, może półtorej jeśli chcesz spokojnie obejrzeć ekspozycje i film 3D. Dzieci mogą spędzić tu więcej czasu, obserwując zwierzęta i spacerując po ścieżce edukacyjnej.

Wizyta w rezerwacie w Jankowicach to około 2-3 godzin, w zależności od tempa spaceru i tego, ile czasu spędzisz w Ośrodku Edukacyjnym. Szlak wiedzie przez las, więc można go potraktować jako przyjemny leśny spacer z elementem edukacyjnym.

Najlepsze warunki do fotografowania w Pokazowej Zagrodzie są przed południem – do godziny 12:00 słońce świeci od odpowiedniej strony. Żubry są zwykle aktywniejsze rano i wieczorem, w upalne popołudnia chętniej chowają się w cieniu.

Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Pokazowa Zagroda Żubrów w Parku Pszczyńskim:

• Godziny otwarcia: codziennie 9:00-19:00
• Lokalizacja: Park Pszczyński (część Zwierzyniec), kilkaset metrów od centrum miasta
• Dojazd: pieszo z centrum Pszczyny (10-15 minut spaceru), parking dostępny
• Dostępność: obiekt przystosowany dla osób niepełnosprawnych (winda na platformę widokową)

Rezerwat Żubrowisko w Jankowicach:

• Wstęp: wolny
• Dostępność: całoroczna, turyści indywidualni w miesiącach maj-wrzesień: wtorek-piątek
• Lokalizacja: Jankowice, kilka kilometrów od Pszczyny
• Infrastruktura: parking, ścieżka edukacyjna z tablicami, wiata widokowa, budynek dydaktyczny
• Zwiedzanie: tylko oznakowanym szlakiem pieszym
• Zarządza: Nadleśnictwo Kobiór

Dojazd do Pszczyny: Miasto leży około 30 km na południe od Katowic. Dojazd samochodem z autostrady A1 (zjazd Pszczyna) lub z Katowic drogą krajową nr 81. Z Katowic można też dojechać pociągiem (linia Katowice-Wisła Głębce) – podróż trwa około 40 minut.

Na miejscu warto zajrzeć do Karczmy „Żubr” znajdującej się przy Pokazowej Zagrodzie – dobry punkt na posiłek po zwiedzaniu.

Pszczyna oferuje też inne atrakcje warte uwagi: wspomniany już Pałac Pszczyński z pięknymi wnętrzami i kolekcją trofeów myśliwskich, zabytkowy rynek oraz Park Pszczyński – jeden z najładniejszych parków krajobrazowych na Śląsku. Żubry to dobry punkt wyjścia do szerszego zwiedzania miasta i okolicy.