Muzeum w Raciborzu

Muzeum w Raciborzu to placówka z niemal stuletnią tradycją, która mieści się w gotyckiej świątyni – dawnym kościele dominikanek pw. Św. Ducha z XIV wieku. Sama lokalizacja robi wrażenie, ale prawdziwą gwiazdą kolekcji jest mumia Egipcjanki z okresu XXII dynastii, podarowana w XIX wieku przez barona von Rothschilda. To jedno z nielicznych miejsc na Śląsku, gdzie można zobaczyć autentyczne sarkofagi i kartonarz egipski bez konieczności wyjazdu do wielkomiejskich muzeów.

Zbiory liczące około 30 tysięcy eksponatów obejmują archeologię, historię, etnografię oraz sztukę i rzemiosło artystyczne. Nie jest to typowe muzeum regionalne ograniczające się do lokalnych pamiątek – kolekcja zaskakuje różnorodnością i jakością.

Historia muzeum – od szkolnych pomocy do pełnoprawnej instytucji

Wszystko zaczęło się w 1819 roku, kiedy wykładowcy Gimnazjum Królewsko-Ewangelickiego w Raciborzu zaczęli gromadzić różne przedmioty jako pomoce naukowe. Przez lata zbierali w swoich pracowniach naczynia, monety, minerały, mapy – wszystko, co mogło przydać się w nauczaniu młodzieży. Dzielili eksponaty na kategorie: Historia Naturalna, Numizmatyka, Sztuka i Starożytności, dział Matematyczno-Fizyczny czy Geograficzny.

Z czasem kolekcja urosła do rozmiarów wymagających osobnej siedziby. Władze miejskie wsparły pomysł i przekazały na ten cel budynek pokościelny przy ul. Gimnazjalnej 1, który od 1811 roku stał nieużytkowany i niszczał. Oficjalne otwarcie muzeum nastąpiło 4 grudnia 1927 roku.

II wojna światowa przyniosła straty – część eksponatów uległa zniszczeniu, choć dzięki staraniom pracowników udało się ocalić najcenniejsze obiekty. Po 1948 roku muzeum odbudowano, koncentrując się na kulturze ludowej ziemi raciborskiej, sztuce średniowiecznej, rzemiośle artystycznym, militariach oraz zabytkach Starożytnego Egiptu.

Budynek – gotycki kościół dominikanek

Muzeum zajmuje dawny kościół pw. Św. Ducha, którego historia sięga początku XIV wieku. W 1299 roku książę Przemysł złożył ślub fundacji klasztoru dominikanek w Raciborzu, a w 1306 roku – krótko przed śmiercią – wyznaczył teren pod budowę w północno-zachodniej części miasta, tuż przed Bramą Mikołajską. Początkowo siostry zajmowały drewnianą klauzurę, a nabożeństwa odprawiano w kaplicy św. Dominika, która nie przetrwała do naszych czasów.

W 1334 roku biskup wrocławski Nanker konsekrował gotycki kościół Św. Ducha. Świątynia ma jednoprzestrzenną nawę i dwuprzęsłowe prezbiterium zakończone prosto, przykryte sklepieniem krzyżowym. Do głównego korpusu przylega od południowego zachodu kwadratowa wieża z XIV wieku. Bryła kościoła zachowała się w niemal oryginalnym stanie, co samo w sobie stanowi wartość.

Wnętrze adaptowano na potrzeby muzealne, zachowując jednak średniowieczny charakter przestrzeni. W zwieńczeniu wschodniej ściany prezbiterium widnieje XVII-wieczny fresk przedstawiający Zesłanie Ducha Świętego. Po przeprowadzonych badaniach archeologicznych udostępniono zwiedzającym kryptę z średniowiecznymi grobowcami – to rzadka okazja, by zajrzeć do podziemnych wnętrz.

Co zobaczysz w muzeum – od mumii po gotycki piec

Główną atrakcją pozostaje wystawa stała „W krainie Ozyrysa” z mumią Egipcjanki. Eksponat pochodzi z okresu XXII dynastii i trafił do Raciborza w drugiej połowie XIX wieku jako dar barona von Rothschilda, właściciela dóbr w Chałupkach i Szylerzowicach, dla wspomnianego gimnazjum. Oprócz mumii można zobaczyć dwa oryginalne sarkofagi, zdobiony kartonarz oraz trzy urny kanopskie – naczynia, w których przechowywano wnętrzności zmarłych podczas mumifikacji.

Mumia egipska w raciborskim muzeum to jeden z nielicznych takich eksponatów na Śląsku – większość podobnych zbiorów koncentruje się w dużych ośrodkach akademickich.

Górna kondygnacja budynku pełni funkcję sali koncertowej, ale na co dzień można tu oglądać ciekawe eksponaty. Znajduje się tu gotycki piec kaflowy odkryty na raciborskim zamku, fresk Salve Regina, obrazy przedstawiające członków austriackiej rodziny cesarskiej pochodzące z pałacu w Krowiarkach oraz kartusze herbowe górnośląskiej szlachty.

Dolne kondygnacje zajmują sale ekspozycyjne z różnorodnymi zbiorami. Oprócz egipskiej kolekcji można zobaczyć naczynia cynowe, szklane i porcelanowe, militaria, rzeźby i malarstwo sakralne, księgi i przedmioty liturgiczne, zabytki archeologiczne i etnograficzne. Ekspozycja obejmuje także kulturę ludową ziemi raciborskiej – stroje, narzędzia, przedmioty codziennego użytku.

Dla kogo jest to muzeum

Miejsce zainteresuje przede wszystkim miłośników historii i sztuki średniowiecznej. Sam budynek to już połowa atrakcji – gotycka architektura, krypta z grobowcami, zachowane freski. Dla dzieci głównym magnesem będzie mumia egipska i sarkofagi, które budzą ciekawość niezależnie od wieku.

Muzeum sprawdzi się też jako punkt programu zwiedzania Raciborza – nie wymaga całego dnia, a jednocześnie oferuje wystarczająco dużo, by poświęcić mu godzinę lub dwie. Warto połączyć wizytę z eksploracją starego miasta, które znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie.

Osoby zainteresowane etnografią regionalną znajdą tu materiały dotyczące kultury ludowej Śląska. Kolekcja nie ogranicza się do powierzchownego pokazania strojów ludowych – zgromadzono tu przedmioty ilustrujące życie codzienne i rzemiosło artystyczne regionu.

Praktyczne informacje – godziny, ceny, dojazd

Muzeum ma swoją siedzibę administracyjną przy ul. Rzeźniczej 15, ale główna ekspozycja znajduje się w budynku przy ul. Gimnazjalnej 1. Istnieje także dodatkowa lokalizacja przy ul. Chopina 12.

Godziny otwarcia:

• Poniedziałek – nieczynne
• Wtorek – piątek: 8:30 – 16:00
• Sobota: 7:30 – 15:30
• Niedziela: 10:00 – 14:00

Kontakt: tel. 32 415 28 41 (budynek przy ul. Gimnazjalnej 1), tel. 32 415 49 01 (administracja), e-mail: [email protected]. Więcej informacji na stronie www.muzeum.raciborz.pl.

Dojazd: Budynek muzeum przy ul. Gimnazjalnej 1 znajduje się w centrum Raciborza, niedaleko rynku. Z dworca PKP to około 15 minut spacerem przez centrum miasta. Można dojechać samochodem – w okolicy są miejsca parkingowe, choć w sezonie turystycznym bywa ciasno.

Ile czasu przeznaczyć: Standardowe zwiedzanie zajmuje około godziny do półtorej. Jeśli ktoś chce dokładnie przestudiować wszystkie ekspozycje i zajrzeć do krypty, warto zarezerwować dwie godziny. Muzeum nie jest przytłaczająco duże, co dla wielu stanowi zaletę – można spokojnie obejrzeć wszystko bez pośpiechu i zmęczenia.

Racibórz to także punkt wypadowy do zwiedzania innych atrakcji regionu – niedaleko stąd do zamku w Mosznej czy Góry Św. Anny.

Muzeum organizuje również wystawy czasowe, warsztaty i wydarzenia kulturalne. Warto sprawdzić aktualny program na stronie internetowej lub profilu na Facebooku, szczególnie jeśli planuje się wizytę w wakacje lub w weekendy – czasem odbywają się tam koncerty w sali na górnej kondygnacji.