Bazylika Matki Bożej Pszowskiej

Na wzgórzu w Pszowie, tuż przy historycznym szlaku wiodącym z Wodzisławia do Raciborza, wznosi się barokowa bazylika z osiemnastowiecznym obrazem Matki Bożej Uśmiechniętej. To jedno z najważniejszych sanktuariów maryjnych na Górnym Śląsku, które od trzech stuleci przyciąga pielgrzymów – rocznie przewija się przez nie około 100 tysięcy osób. Ale żeby tu przyjechać, wcale nie trzeba być głęboko wierzącym. Wystarczy docenić piękno barokowej architektury i ciekawą historię miejsca, które przetrwało zawieruchy dziejów.

Cudowny obraz z niezwykłą historią

Wszystko zaczęło się w 1722 roku, kiedy mieszkańcy Pszowa wraz z wikarym Janem Franciszkiem Niemczykiem wyruszyli na pielgrzymkę do Częstochowy. Wrócili z kopią słynnego obrazu Matki Bożej – namalowaną na płótnie, obustronną, z wizerunkiem św. Jadwigi Śląskiej po drugiej stronie. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem obraz został poświęcony przez potarcie o oryginał.

Problem pojawił się po powrocie. Gdy proboszcz Grzegorz Puncoszek rozwinął płótno zwinięte w rulon, okazało się że jest poważnie uszkodzone. Obraz trafił do zakrystii, a później do renowacji u malarza Fryderyka Siedleckiego z Wodzisławia. I tu dzieje się coś ciekawego – artysta podczas renowacji nieco zmienił rysy twarzy Madonny, nadając jej łagodniejszy, bardziej uśmiechnięty wyraz. Stąd nazwa: Matka Boża Uśmiechnięta.

W 1723 roku obraz uroczyście poświęcono w Wodzisławiu i przeniesiono procesją do Pszowa. Szybko zaczęły docierać wieści o cudownych uzdrowieniach. Już w 1728 roku, w niespełna dwa miesiące – od Wielkanocy do połowy maja – sanktuarium odwiedziło 4 tysiące pielgrzymów ze Śląska i Moraw. Opat cysterski Rudolf de Strachwitz zwieńczył obraz złotymi koronami wykonanymi przez raciborskiego złotnika Bernarda Linkego.

Podczas II wojny światowej władze niemieckie zakazały wszelkich pielgrzymek i kazań w języku polskim. Na pierwszy powojenny odpust Narodzenia NMP w 1945 roku przybyło jednak 50 tysięcy pielgrzymów, by złożyć podziękowanie za ocalenie.

Barokowa świątynia zbudowana dla pielgrzymów

Stary kościół pw. Wszystkich Świętych szybko okazał się za mały dla tłumów zmierzających do cudownego obrazu. W pierwszej połowie XVIII wieku podjęto decyzję o budowie nowej, przestronnej świątyni. Projekt zlecono Fryderykowi Gansowi z Karniowa.

Budowa trwała od 1743 do 1747 roku. Choć kościół oddano do użytku w stanie jeszcze niezupełnie ukończonym, już wtedy konsekrowano go pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Ołtarz główny, w którym umieszczono cudowny obraz, poświęcił trzy lata później biskup Filip Gothard Schaffgotsch. Wieże dobudowano później – pierwszą w latach 1847-1848, drugą rok później.

Od 1997 roku świątynia nosi tytuł Bazyliki Mniejszej – godność nadaną dekretem papieskim, przysługującą szczególnie ważnym kościołom.

Co zobaczysz w środku

Wnętrze bazyliki to pełnokrwisty barok. Sklepienie kolebkowe z lunetami, ściany rozczłonkowane parami pilastrów na wysokich cokołach, w każdym przęśle nawy głębokie, półkoliście zamknięte wnęki ołtarzowe. Wszystko utrzymane w bogatym, dekoracyjnym stylu charakterystycznym dla XVIII wieku.

Główną atrakcją pozostaje oczywiście obraz Matki Bożej Pszowskiej w ozdobnej ramie, umieszczony w ołtarzu głównym. To wokół niego rozwinął się cały kult maryjny tego miejsca. Warto przyjrzeć się twarzy Madonny – rzeczywiście ma łagodniejszy, bardziej uśmiechnięty wyraz niż oryginał z Jasnej Góry.

Oprócz ołtarza głównego w bazylice znajduje się kilka ołtarzy bocznych, również barokowych. Zdobią je obrazy św. Anny Samotrzeciej, św. Antoniego i św. Józefa oraz rzeźby. Jest też jeden ołtarz współczesny, poświęcony Miłosierdziu Bożemu.

W 1968 roku sanktuarium odwiedził kardynał Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. Cztery lata później, podczas uroczystości 250-lecia obecności obrazu w Pszowie, zgromadziło się około 80 tysięcy pielgrzymów.

Dla kogo jest to miejsce

Bazylika przyciąga przede wszystkim pielgrzymów i osoby poszukujące duchowego wyciszenia. Ale warto zajrzeć tu także dla samej architektury – to jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych powiatu wodzisławskiego, a barokowe wnętrza robią wrażenie.

Miejsce sprawdzi się podczas zwiedzania okolic Wodzisławia Śląskiego czy Raciborza. Nie wymaga całego dnia – spokojne zwiedzanie zajmie 30-45 minut. Można połączyć wizytę z innymi atrakcjami regionu.

Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne miejsce na chwilę wytchnienia, choć dla najmłodszych sama świątynia może nie być fascynująca. Miłośnicy historii i sztuki sakralnej docenią zarówno architekturę, jak i niezwykłą historię cudownego obrazu.

Sanktuarium przez wieki

Przez trzy stulecia bazylika przetrwała różne koleje losu. W czasach okupacji hitlerowskiej zakazano pielgrzymek i polskich nabożeństw, ale kult nie wygasł. Powojenny odpust w 1945 roku zgromadził dziesiątki tysięcy osób.

Dziś sanktuarium nadal tętni życiem. Co roku przewija się przez nie około 100 tysięcy pielgrzymów z dalszych okolic. Największy ruch panuje podczas odpustu Narodzenia NMP we wrześniu oraz w inne święta maryjne. W zwykłe dni można liczyć na spokój i możliwość kontemplacji w cichym wnętrzu.

Papież Pius VI udzielił odpustu zupełnego wszystkim odwiedzającym to sanktuarium maryjne – przywilej, który obowiązuje do dziś.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia, dojazd, zwiedzanie

Bazylika znajduje się przy ulicy Bohaterów Westerplatte w Pszowie, na wzgórzu dominującym w krajobrazie miasta. Świątynia jest czynna codziennie, najlepiej odwiedzić ją poza godzinami mszy świętych, by swobodnie zwiedzić wnętrze. Kancelaria parafialna jest otwarta w czwartki w godzinach 16:00-18:00 oraz w piątki 9:00-11:00.

Wstęp do bazyliki jest bezpłatny, jak w większości kościołów. Można zostawić dobrowolną ofiarę w skarbonce.

Dojazd samochodem z Wodzisławia Śląskiego zajmuje około 10 minut (7 km), z Raciborza niecałe 20 minut (15 km). Pszów leży przy drodze krajowej nr 78. W centrum miasta znajdują się miejsca parkingowe, od których do bazyliki jest kilka minut spacerem pod górę.

Komunikacją publiczną można dojechać autobusami z Wodzisławia Śląskiego, Raciborza czy Rybnika. Przystanek znajduje się w centrum Pszowa, stamtąd około 5-10 minut piechotą do świątyni.

Na zwiedzanie samej bazyliki wystarczy pół godziny, ale warto zarezerwować więcej czasu, jeśli planuje się spokojną kontemplację lub chce się uczestniczyć w nabożeństwie. Okolica wzgórza, na którym stoi świątynia, oferuje też ładne widoki na okolicę.

Bazylika w Pszowie to jedno z czterech miejsc w dawnej diecezji katowickiej (dziś archidiecezji), które otrzymały tytuł bazyliki mniejszej – obok katedry w Katowicach oraz sanktuariów w Piekarach Śląskich i Panewnikach.

Kontakt z parafią: telefon 32 455 77 82. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej bazyliki.